Dark

W skrócie: Dark to pierwszy niemiecki serial Netflixa: 3 sezony, 26 odcinków, zamknięta historia z zaplanowanym zakończeniem. Ma 8,2/10 na Filmwebie przy ok. 180 tys. ocen i jest w abonamencie Netflix z polskim lektorem. Wymaga skupienia - to nie jest serial "do kotleta".

Czy warto?

Według ocen - tak. Na Filmwebie serial ma 8,2/10 od widzów i 7,6/10 od krytyków, jest w okolicach 34. miejsca w rankingu najlepszych seriali serwisu i w czołówce tytułów Netflixa. Na IMDb ma 8,7/10. Recenzja trzeciego sezonu na Filmwebie nazywa go jednym z najlepiej zrobionych i zagranych seriali, z zastrzeżeniem, że twórcy przesadzili z liczbą zwrotów akcji.

Co chwalą widzowie i krytycy:

• klimat - deszcz, las, jaskinie, elektrownia atomowa,
• muzykę Bena Frosta i dobór piosenek,
• to, że historia była od początku zaplanowana na trzy sezony i kończy się domknięciem, a nie urwaniem.

Najczęstsze zarzuty: trzeci sezon bywa uważany za najsłabszy i najbardziej zagmatwany, a liczba postaci (te same osoby w kilku wiekach) potrafi przytłoczyć.

Dla kogo tak: fani podróży w czasie, zagadek, "Twin Peaks" i Stranger Things w wersji bez humoru. Dla kogo nie: jeśli chcesz oglądać jednym okiem, na telefonie albo z dużymi przerwami.

O czym to jest

Winden, małe niemieckie miasteczko z elektrownią atomową i lasem pełnym jaskiń. W 2019 r. znika chłopiec. To drugie takie zaginięcie od niedawna, a starsi mieszkańcy pamiętają, że coś podobnego zdarzyło się 33 lata wcześniej. Śledztwo odsłania sekrety czterech rodzin - Kahnwaldów, Nielsenów, Dopplerów i Tiedemannów. W centrum jest nastoletni Jonas Kahnwald (Louis Hofmann), który próbuje poradzić sobie ze śmiercią ojca.

Ile to trwa

Odcinki trwają zwykle 45-60 minut, finał jest dłuższy. Daty i liczby odcinków: Netflix, Wikipedia.

Gdzie obejrzeć w Polsce

Tylko Netflix (produkcja oryginalna, w abonamencie). Według Filmwebu nie ma go na innych platformach.

Wersje językowe: polski lektor i polskie napisy. Dubbingu nie znalazłem. Sporo widzów (i np. Refinery29) poleca oglądanie w oryginale z napisami - niemiecki tekst jest gęsty, a lektor i dubbing gubią niuanse. Wersję zmienisz w menu audio (ikona dymka).

Od ilu lat

Netflix oznacza serial jako 16+. Powody: przemoc (także wobec dzieci), samobójstwa, sceny seksu, wulgaryzmy, niepokojąca atmosfera horroru. Krwi jest mniej niż w typowym thrillerze, ale ciężar tematów jest duży.

Czy trzeba znać poprzednie części

Nie ma poprzednich części ani spin-offów. Trzeba za to oglądać po kolei i najlepiej bez długich przerw między sezonami. Kolejność:

• Sezon 1 (2017), 10 odcinków
• Sezon 2 (2019), 8 odcinków
• Sezon 3 (2020), 8 odcinków

Netflix uruchomił po premierze trzeciego sezonu oficjalną stronę dla fanów z przewodnikiem po postaciach dopasowanym do odcinka, który właśnie obejrzałeś (pisał o niej Filmweb).

Czy jest scena po napisach

NIE. W żadnym sezonie nie ma scen po napisach, w tym w finale serialu. Napisy możesz spokojnie przewinąć.

Podpowiedzi bez psucia zabawy

• Liczba 33. Zapamiętaj ją z pierwszego odcinka. To klucz do całej struktury serialu.
• Te same osoby w różnym wieku. Wiele postaci pokazano w kilku latach naraz (dziecko, dorosły, starzec), grane przez różnych aktorów. Pomaga zwracanie uwagi na imiona, blizny i przedmioty, które ktoś nosi.
• Rób notatki albo korzystaj z oficjalnego przewodnika. Serio - nawet recenzenci rozpisywali drzewa rodzin.
• Żółty płaszcz przeciwdeszczowy wraca wiele razy. Zwróć uwagę, kto go nosi.
• Książka zegarmistrza. Pewien lokalny zegarmistrz i jego książka o podróżach w czasie są ważniejsi, niż się wydaje.
• Symbol trzech splecionych łuków (triquetra) pojawia się w kluczowych miejscach.
• Nie oglądaj ze spoilerami w tle. Nazwiska postaci w wynikach wyszukiwania potrafią zdradzić kluczowe zwroty, więc nie szukaj "kto jest kim" w trakcie.
• Trzeci sezon dokłada nowy element zagadki. Nie zakładaj, że rozumiesz już całość po drugim.

Zakończenie wyjaśnione

W trzecim sezonie okazuje się, że istnieją dwa światy. Świat Adama (stary Jonas, który chce zniszczyć pętlę) i świat Ewy (stara Martha z drugiego świata, która chce pętlę utrzymać, bo jej istnienie zależy od jej syna). Oba światy są ze sobą splecione jak triquetra: zdarzenia w jednym wymuszają zdarzenia w drugim, a nikt nie może tego przerwać od środka.

Rozwiązanie znajduje stara Claudia Tiedemann. Mówi Adamowi, że węzeł ma początek poza obydwoma światami - w trzecim, "pierwotnym" świecie. Mieszkał w nim zegarmistrz H.G. Tannhaus. Jego syn Marek, synowa Sonja i wnuczka Charlotte zginęli w wypadku samochodowym na moście podczas burzy. Zrozpaczony Tannhaus zbudował maszynę, żeby cofnąć czas i ich uratować. Eksperyment nie zadziałał, za to rozszczepił jego świat na dwa: świat Adama i świat Ewy. Cała pętla, wszystkie podróże w czasie i cierpienie Winden są skutkiem tej jednej próby.

Jonas i Martha (ta ze świata Ewy) przenoszą się przez szczelinę do świata pierwotnego, na noc wypadku. Docierają do Marka i Sonji tej nocy i sprawiają, że rodzina nie wjeżdża w burzę na most. Rodzina przeżywa, Tannhaus nigdy nie buduje maszyny, światy Adama i Ewy nigdy nie powstają. Jonas, Martha i wszyscy, którzy urodzili się tylko dzięki pętli (w tym sam Jonas, syn Mikkela - chłopca z przyszłości), rozpływają się.

Ostatnia scena: kolacja w pierwotnym świecie, w którym nie było podróży w czasie. Są Peter z Bernadette, samotne wersje Kathariny i Reginy oraz Hannah, która spodziewa się dziecka z Torbenem Wöllerem. Hannah zauważa w kącie żółty płaszcz i ma przelotne déjà vu, po czym mówi, że chciałaby dać dziecku na imię Jonas. Lampy migoczą, ekran gaśnie. Fani czytają to jako cichy ukłon: imię przetrwało, choć ten Jonas nie będzie już tamtym chłopakiem z pętli.

Sens: serial przez trzy sezony powtarza, że "początek jest końcem, a koniec początkiem". Zakończenie łamie to zdanie. Nie da się wyrwać z pętli od środka, ale da się ją usunąć, jeśli cofnie się do przyczyny, która leży poza nią - a tą przyczyną była żałoba jednego człowieka.

Potwierdzone: Twórcy Baran bo Odar i Jantje Friese od początku mówili o planie na trzy sezony, a Netflix zapowiedział trzeci sezon jako ostatni. Serial zakończył się tak, jak zaplanowali - bez kontynuacji.

Teoria: Część fanów na Reddicie uważa, że świat pierwotny też jest tylko jedną z wielu możliwości, a migotanie świateł w ostatniej scenie zapowiada nowy cykl. Twórcy tego nie potwierdzili - finał jest raczej zamknięciem niż furtką.

Drzewo rodzin w uproszczeniu

Pełne drzewo Dark ma kilkadziesiąt pozycji. Tu tylko najważniejsze powiązania:

Najważniejsze pętle "bootstrap" (przyczyna i skutek nawzajem):

• Mikkel cofa się do 1986 r., zostaje adoptowany i jako Michael ma syna Jonasa. Bez zaginięcia Mikkela nie byłoby Jonasa.
• Charlotte i jej córka Elisabeth są dla siebie nawzajem matką i córką.
• Książka Tannhausa o podróżach w czasie trafia do niego z przyszłości, zanim ją napisze.
• Jonas i Martha ze świata Ewy mają syna (w oryginale der Unbekannte), który dba, by pętla się zamknęła.

Oś czasu

Cykl 33 lat (ok. 12 tys. dni, po których Słońce, Księżyc i Ziemia wracają do podobnego układu) wyznacza główne lata:

Easter eggi i nawiązania

• "Sic Mundus Creatus Est" - nazwa sekty Adama, cytat ze średniowiecznej Tablicy Szmaragdowej przypisywanej Hermesowi Trismegistosowi.
• Adam i Ewa - nazwy dwóch przywódców to oczywiste nawiązanie do Księgi Rodzaju, a ostatni odcinek nosi tytuł "Paradise" (Raj).
• Mit o Ariadnie - w sezonie 1 Martha gra Ariadnę w szkolnym przedstawieniu. Nić Ariadny, która wyprowadza z labiryntu, to dobra metafora tego, czego szukają bohaterowie.
• Data apokalipsy 27.06.2020 to dokładnie dzień premiery trzeciego sezonu na Netflixie.
• Jaskinia - kręcona w prawdziwej jaskini Einhornhöhle w Dolnej Saksonii (Filmweb).
• Piosenka czołówki - "Goodbye" Apparat feat. Soap&Skin.

Co dalej

Serial jest zamknięty. Sezonu 4 nie będzie - historia była zaplanowana na trzy sezony i ma pełne zakończenie. Twórcy zrobili potem dla Netflixa serial "1899" (2022), który skasowano po jednym sezonie.