Odyseja

W skrócie: Odyseja (The Odyssey) to adaptacja eposu Homera nakręcona w całości kamerami IMAX. Weszła do polskich kin 17 lipca 2026, trwa 173 minuty i ma w USA kategorię R. Na VOD trzeba poczekać - w USA zapowiadany jest 17 listopada 2026, polskiej daty jeszcze nie ma.

Czy warto?

Według krytyków to jeden z najlepiej ocenianych filmów Nolana. Na Rotten Tomatoes ma 96% pozytywnych recenzji, na Metacritic ok. 88/100 (według części serwisów nawet 91, co dawałoby drugi wynik w karierze reżysera po "Dunkierce"). Widzowie w USA dali mu ocenę "A" w CinemaScore, a wynik publiczności na Rotten Tomatoes (97%) jest rekordowy dla Nolana. Na Filmwebie film ma 7,7/10 od użytkowników i 7,3 od krytyków, plus redakcyjne wyróżnienie "Filmweb poleca". Po premierze polskie oceny przez kilka dni zaniżało masowe wystawianie "jedynek" przez osoby, które filmu nie widziały (pisała o tym Interia).

Recenzenci chwalą:

• rozmach i praktyczne efekty, kręcone w Maroku, Grecji, Włoszech, Szkocji, Islandii i na Malcie,
• Matta Damona w roli Odyseusza,
• muzykę Ludwiga Göranssona.

Zarzuty: długość, ciężki ton i swobodne podejście do tekstu Homera - dla części widzów to zaleta, dla części zdrada.

Dla kogo tak: fani wielkiego kina przygodowego, mitologii i poprzednich filmów Nolana. Dla kogo nie: jeśli szukasz wiernej ekranizacji lektury szkolnej albo nie lubisz brutalnych scen walki.

O czym to jest

Po upadku Troi Odyseusz (Matt Damon), król Itaki, wyrusza w drogę do domu. Podróż ciągnie się latami, a na drodze stają mu potwory, czarodziejki i gniew bogów. W tym czasie na Itace pałac jego żony Penelopy (Anne Hathaway) oblegają zalotnicy z Antinoosem (Robert Pattinson) na czele, a syn Telemach (Tom Holland) dorasta bez ojca. W obsadzie są też Zendaya (Atena), Charlize Theron (Kalipso), Lupita Nyong'o (Helena i Klitajmestra), Samantha Morton (Kirke), Jon Bernthal (Menelaos) i John Leguizamo (Eumajos).

Ile to trwa

Gdzie obejrzeć w Polsce

Kina. Film może jeszcze grać w części kin - Nolan wywalczył 120-dniowe okno kinowe, liczone od 17 lipca. Dostępne są seanse z napisami i z polskim dubbingiem (2D i 3D, zależnie od kina). IMAX jest w kinach Cinema City: Sadyba (Warszawa), Poznań Plaza, Punkt 44 (Katowice), Manufaktura (Łódź), Wroclavia (Wrocław) i Zakopianka (Kraków). Uwaga: według historia.org.pl żadne polskie kino nie pokazuje filmu z taśmy IMAX 70 mm, tylko cyfrowo w proporcjach 1.90:1. Najbliższe kino z projekcją z taśmy to Cinema City Flora w Pradze.

VOD. Według Variety i Blu-ray.com film trafi w USA do cyfrowej sprzedaży i wypożyczenia oraz na Blu-ray i 4K UHD 17 listopada 2026. Polski serwis Telepolis podawał wcześniej datę wrześniową, ale inne źródła jej nie potwierdzają. Polskiej daty i platform Universal jeszcze nie ogłosił - według polskich mediów najbardziej prawdopodobne są sklepy VOD (np. Apple TV), a później abonament SkyShowtime. To prognozy, nie ogłoszenie.

Od ilu lat

W USA Odyseja dostała kategorię R za "przemoc i wulgaryzmy" - podobnie jak "Oppenheimer". Nolan tłumaczył magazynowi Empire, że chodzi głównie o walkę bronią białą. W Polsce nie ma ustawowej klasyfikacji filmów kinowych, kina same ustalają wiek: spotyka się oznaczenia 15+ i 16+. Brutalne sceny bitewne i kilka drastycznych obrazów sprawiają, że to nie jest film dla dzieci, nawet jeśli znają lekturę.

Czy trzeba znać poprzednie części

Nie ma poprzednich części - to samodzielny film. Nie trzeba też czytać Homera. Znajomość "Odysei" ze szkoły pomaga za to wyłapać, gdzie Nolan zmienia historię.

Co można sobie przypomnieć (opcjonalnie):

• streszczenie "Odysei" Homera (najważniejsze przygody: Polifem, Kirke, Syreny, Kalipso),
• mit o koniu trojańskim (opisany szerzej w "Eneidzie" Wergiliusza niż u Homera),
• Interstellar i "Oppenheimera" - Nolan często wraca do tematu winy i czasu.

Czy jest scena po napisach

NIE. Po napisach nie ma dodatkowej sceny.

Podpowiedzi bez psucia zabawy

• Atena. Zwróć uwagę, kiedy i komu ukazuje się bogini. Nolan pokazuje bogów inaczej niż Homer.
• Troja. Wspomnienia z wojny wracają kilka razy i za każdym razem pokazują trochę więcej. Nie traktuj pierwszej wersji jako ostatecznej.
• Postać spoza Homera. W filmie jest jeden ważny bohater, którego nie ma w "Odysei". Jeśli znasz "Eneidę", rozpoznasz go.
• Czas na wyspach. Na niektórych wyspach czas płynie inaczej - to typowy Nolan, nie Homer.
• Drobny przedmiot. Odyseusz nosi przy sobie coś, co wydaje się ozdobą. Zapamiętaj to.
• Pies Argos ma w filmie większą rolę niż w poemacie.
• Ostatnie 20 minut różni się od lektury bardziej niż reszta filmu. Jeśli znasz zakończenie z poematu, nie zakładaj, że tak będzie i tu.

Zakończenie wyjaśnione

Na wyspie Kalipso Odyseusz odzyskuje pamięć i ucieka, zdając się na fale, które wyrzucają go na brzeg Itaki. Przebrany za żebraka trafia do starego przyjaciela, Eumajosa, i dowiaduje się, że Antinoos z zalotnikami planują zabić Telemacha. Odyseusz ratuje syna i razem przygotowują zasadzkę. Penelopa ogłasza próbę: kto napnie łuk Odyseusza i przestrzeli topory, ten zostanie jej mężem. Udaje się to tylko "żebrakowi". Ojciec i syn wybijają zalotników, Odyseusz zostaje ciężko ranny, ale przeżywa.

Najważniejsza zmiana przychodzi wcześniej, w rozmowie z Penelopą. Odyseusz przyznaje, że koń trojański był największym grzechem wojny: Grecy zostawili Trojanom dar pokoju, a ci wpuścili go do domu - złamali święte prawo gościnności (xenia), którego strzegł Zeus. Film jeszcze raz pokazuje upadek Troi, tym razem jako rzeź, w której giną kobiety i dzieci, płoną świątynie, a ludzie Odyseusza ścinają kapłankę Ateny przed jej posągiem.

To zmienia sens całej historii. Kobieta, którą Odyseusz przez cały film widział jako Atenę, ma twarz tej zamordowanej kapłanki. "Bogini" mogła więc być nie boginią, tylko obrazem winy, która za nim idzie (tak czytają to m.in. Inverse i Collider).

W finale Odyseusz nie zostaje na tronie. Za rzeź zalotników i za Troję wybiera dobrowolne wygnanie. Telemach zostaje królem Itaki, a Odyseusz z Penelopą odpływają na zachód, jak kiedyś proponowała mu żona, by oddać cześć poległym towarzyszom. Szykując się do drogi, Odyseusz mówi, że ich historie przetrwają tylko w pieśni, bo nie będzie komu ich spisać - zapowiedź upadku cywilizacji epoki brązu.

Potwierdzone: Sinona, który w filmie jest sumieniem Odyseusza i wraca jako duch, Nolan wziął z "Eneidy" Wergiliusza, nie z Homera. W "Eneidzie" Sinon przeżywa podstęp z koniem - jego śmierć to decyzja Nolana. Źródło: Wikipedia, FanBolt, Inverse.

Teoria: "Ludy morza". Według Inverse i Nexafeed film sugeruje, że Odyseusz i jego ludzie stali się legendarnymi Ludami Morza, które w rzeczywistości pustoszyły wschodnie wybrzeża Morza Śródziemnego ok. 1200 r. p.n.e. Nolan nie skomentował tego wprost.

Teoria: Ogólnie TheWrap czyta finał optymistyczniej niż inne serwisy: świat się wali, ale ludzie przetrwają upadek, nawet jeśli powtórzą swoje błędy.

Różnice wobec Homera

Inne zmiany zebrane przez Wikipedię i recenzentów:

• Księga 24 wycięta - nie ma sceny w sadzie z ojcem Laertesem ani rozejmu narzuconego przez Atenę.
• Sinon - postać z "Eneidy", nie z "Odysei".
• Eumajos - w filmie jest niewidomy i nie rozpoznaje Odyseusza.
• Argos - pies ma dużo większą rolę.
• Telemach i Odyseusz mają więcej wspólnych scen niż w poemacie.
• Kirke jest bardziej ludzka, a relacja Heleny i Menelaosa bardziej skomplikowana.
• Czas na Ogigii (wyspie Kalipso) płynie inaczej - to dodatek Nolana.

Easter eggi i nawiązania

• "Oppenheimer" - oba filmy kończą się myślą o świecie, który sam się niszczy; w "Oppenheimerze" to wizja, w "Odysei" pewnik (porównanie TheWrap).
• Lupita Nyong'o gra dwie siostry - Helenę i Klitajmestrę, siostry, których małżeństwa (z Menelaosem i Agamemnonem) w micie kończą się zupełnie inaczej niż związek Penelopy.
• Pierwszy film w całości kręcony kamerami IMAX - dlatego Nolan tak mocno namawiał do seansu z taśmy 70 mm.

Oś czasu

• Wojna trojańska, podstęp z koniem, rzeź Troi.
• Wyprawa powrotna: kolejne wyspy, utrata towarzyszy.
• Lata na wyspie Kalipso, utrata pamięci.
• Ucieczka i powrót na Itakę w przebraniu.
• Ocalenie Telemacha, próba łuku, rzeź zalotników.
• Koronacja Telemacha, wygnanie Odyseusza z Penelopą.

Co dalej

To zamknięta historia, kontynuacji nie zapowiedziano. Najbliższy "ciąg dalszy" to premiera domowa: VOD i Blu-ray w USA 17.11.2026. Polską datę uzupełnię, gdy ogłosi ją dystrybutor.